Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Portekiz Yargıcı Prof. Dr. Paulo Pinto de Albuquerque Şerhleri Kitap Projesi

Giriş

“İçtihatlarla İnsan Hakları: Yargıç Pinto de Albuquerque’nin Seçilmiş Şerhlerinin ve İlgili AİHM Kararlarının İncelemeleri” kitabı projesinde, Prof. Dr. Paulo Pinto de Albuquerque’nin 2011-2020 yıllarında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) Portekiz yargıçlığı görevi süresince yazdığı karar şerhlerinden 29’u Türkçe’ye çevrilerek, ilgili AİHM kararları ve ayrık görüşlerin insan hakları hukuku ve Türk hukuku çerçevesinde incelenmiştir. Bu kitap projesi, hem kapsam hem de mahiyet itibariyle Türkiye’de bir ilktir ve hem Türk hukuk uygulamasına ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) arasında bir köprü kurması, hem de Türk hukukçularına yol göstererek benzer çalışmalara örnek teşkil etmesi bakımından önem arz etmektedir.

Projenin Gelişimi ve Hayata Geçirilmesi

Bu projeyi yapma fikri, Portekiz Yargıcı Prof. Dr. Paulo Pinto de Albuquerque, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Prof. Dr. Adem Sözüer ve Leiden Üniversitesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Pınar Ölçer tarafından 2018 yılında kararlaştırılmıştır. Benzer çalışmalar Brezilya, Rusya ve Ukrayna gibi çeşitli ülkelerde yapılmış olsa da Yargıç Pinto de Albuquerque tarafından yazılan 160 görüşten 29’u, Türkiye bağlamında özel bir öneme sahip olacak şekilde, editörler tarafından bilinçli olarak seçilmiştir. Bir görüş havuzu oluşturulduktan sonra Prof. Dr. Adem Sözüer ve Doç. Dr. Pınar Ölçer, başta insan hakları hukuku, anayasa hukuku ve ceza hukuku olmak üzere çeşitli alanlarda çalışan genç hukukçuları çalışmaya yazar olarak katkıda bulunmaları için davet etmiştir.

2019 yılı süresince yazarlar, editörlerin yönlendirmesiyle kendi bölümleri üzerinde çalışmışlar ve ilk bulgularını Ağustos 2019’da İstanbul Üniversitesi Doktora Salonunda düzenlenen ve diğer yazarlar ile Yargıç Pinto de Albuquerque, Prof. Dr. Adem Sözüer ve Doç. Dr. Pınar Ölçer’in katıldığı toplantıda sunarak, çalışma planlarına ilişkin yönlendirilmişlerdir.

Bu yönlendirmeye ek olarak yazarlar, editörler öncülüğünde belirlenen ortak terminolojiye ve biçim kurallarına uyarak bölümlerini yazmaya başlamışlardır. Doç. Dr. Pınar Ölçer ilk taslaklara ilişkin verdiği geri bildirim üzerine yazarlar, bölümlerine son halini vermiştir. Tüm bölümler tamamlandığında, yazarlardan oluşan bir grup tarafından şerhlerin çevirileri kontrol edilmiştir. Devamında bölümler, her şerhte ele alınan konularda uzmanlığı olan hakemlerce incelenmiştir. Hakem kontrolü tamamlandığında, editörlerden Araş. Gör. Eren Sözüer’in yönlendirmesiyle yoğun bir editöryel çalışma yapılarak kitap, Mayıs 2021’de üç cilt halinde yayıma hazır hale getirilmiştir. AİHM Türkiye Yargıcı Doç. Dr. Saadet Yüksel, yazdığı önsöz ile kitaba hayati bir katkı sunmuştur.

Projenin Önemi

Yargıç Pinto de Albuquerque’nin görev yaptığı dönem boyunca yazdığı şerhler, başta insan hakları hukuku olmak üzere tüm hukuk alanlarının gelişiminde önemli bir rol oynamanın yanı sıra, tüm hukuk camiasına rehberlik etmiş ve etmeye devam etmektedir. Kitaptaki inceleme konusu şerhler ve kararlar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Protokollerinde yer alan çoğu hakkı kapsamaktadır. Yazarlar yargıcın görüşlerinden yola çıkmakla birlikte, yaptıkları incelemelerde hukuki sorunlara ilişkin kendi görüş ve önerilerini de, özellikle Türk hukuku bağlamında dile getirmişlerdir.

Bu çalışma hem Türk hukukunu AİHM içtihatlarıyla uyumlu hale getirmeyi amaçlamış hem de Türk hukuk uygulayıcıları ile AİHM arasındaki diyalogun da geliştirilmesini hedeflemiştir. Kitapta, esasa ilişkin meselelere ek olarak, AİHM’nin tarafından yorum yöntemleri, AİHS’nin ulusal hukuktaki konumu ve Avrupa Konseyi insan hakları koruma sistemi ile diğer insan hakları koruma sistemleri arasındaki ilişki gibi daha geniş meseleler de ele alınmıştır.

Daha önce başka ülkelerde ve dillerde örnekleri olan bu inceleme çalışması ilk defa bu denli kapsamlı biçimde ve Türkçe olarak yapılmıştır. Kitabın insan hakları hukuku ekseninde çeşitli hukuk dallarına ilişkin meseleleri kapsaması, mevcut ve gelecek hukuki sorunlara hitap etmesi, hem uygulama hem de akademik çalışmalara yol gösterici nitelikte olması ve oldukça hayati olarak, Türkçe AİHS terminolojisi oluşturmaya katkı sunması, Türk hukuku bakımından önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca yazarların genç hukukçular olması editörler için özel bir önem arz eden bir ölçüt olmuştur, zira benzer çalışmalara devam edilmesinde kitabın örnek teşkil etmesi amaçlanmıştır.

Proje Kitabının Yayımlanması ve Takdimi

Proje kitabı, Haziran 2021’de Türkiye’nin önde gelen hukuk yayınlarına ev sahipliği yapan On İki Levha Yayıncılık tarafından üç cilt halinde ve “İçtihatlarla İnsan Hakları: Yargıç Pinto de Albuquerque’nin Seçilmiş Şerhlerinin ve İlgili AİHM Kararlarının İncelemeleri” adıyla yayımlanmıştır.

Kitabın takdim töreni ise İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ömer Ekmekçi, AİHM Türkiye Yargıcı Doç. Dr. Saadet Yüksel, Prof. Dr. Paulo Pinto de Albuquerque, Prof. Dr. Adem Sözüer ile diğer editörler, hakemler ve yazarların katılımıyla Eylül 2021’de İstanbul Üniversitesi Doktora Salonunda gerçekleştirilmiştir. Yapılan konuşmaların ardından tören, Prof. Dr. Paulo Pinto de Albuquerque’nin yargı bağımsızlığına ilişkin sunumu ve takip eden soru-cevap ile yazar ve hakemlere kitapların takdimi ile noktalanmıştır.